Trước hết,hãy bỏ qua các yếu tố thần bí,mà đặt trọng yếu tối kinh nghiệm được đúc kết qua ngàn năm.Từ việc con người xem các chân cột để thấy được độ ẩm của đất,xem vầng sáng quanh mặt trăng để tiên đoán thời tiết,và ngay cả mầu xanh một chậu kiểng của một loài thực vật,hay nhìn ngắm con chó,con mèo nuôi mập ốm,để biết được sự mầu mỡ an lành của một vùng đất,đến việc khám phá ra rằng nhà mở cửa hướng Nam thường mát mẻ và mở hướng Bắc thường lạnh giá,nhà trên sườn đồi tránh được lụt lội và nhà trông ra biển người cư ngụ thường khỏe mạnh,ít đau bệnh.Những giải đoán có tính kinh nghiệm đó đã góp phần gây dựng và tồn tại cho đến bây giờ thuyết lý phong thủy. Và phong thủy giải đoán sự cát hung của đất đai qua diện mạo của nó với môi trường xung quanh.Diện mạo đó,vị trí đó được coi là địa mạo.Không nhất thiết phải có "cặp mắt phong thủy" mới quan sát được địa mạo,mà mọi người,với khả năng và kinh nghiệm sống của mình đều nhận ra khí của đất với những quan sát mắt thường,tiền đề cho những giải đoán sau này.

Quan sát mắt thường là thế nào?

Là quan sát bằng cặp mắt của người không bận tậm đến phong thủy mà chỉ bận tậm đến việc lựa chọn mảnh đất xây dựng căn nhà cho mình.Đó là những quan sát thoạt tiên,nhất thiết không thể bỏ qua.Trước hết quan sát thực vật và động vật xung quanh vùng đất muốn lựa chọn.Nếu cỏ cây có mầu tươi xanh,khí ắt tốt lành và khỏe mạnh.Những vùng đất mầu nâu,mầu vàng hoặc trần trụi tỏ rằng dòng khí đã chảy khỏi mặt đất,nôm na gọi là đất bạc mầu.Long mạch chính là nơi tươi xanh những thảm cỏ,chồi lộc nhú trên cành xanh,bảo rằng chỗ ấy khí sung mãn,nên dựng nhà ở đó.Những động vật hoang dã và gia cầm,mà sắc diện của chúng khỏe mạnh,tươi vui,giúp ta dự đoán sự sung túc, xum họp.Các loại động vật như quạ,cú,chim móng nhọn,chim ăn thịt,chó mèo hoang là điềm báo khí hãm xấu.Nếu không có động thực vật thì cần quan sát những người quanh vùng,những người xóm giềng,xấu tốt hiện ra nơi mặt họ.Sống gần bên những người nổi tiếng,những người giầu sang,những người quân tử,những người cao thượng, đạo đức là cũng đơợc thụ hưởng nguồn khí tốt lành,cát vượng.Ngược lại sống bên những người trộm cắp,thấp hèn,luôn tranh dành cãi cọ,thật khó tránh khỏi những hãm xấu của môi trường.Do đó,việc quan sát cát hung của đất ở,nói chung,mỗi người đều có một khả năng phong thủy nhất định.

Nhưng?

Nhưng đó chỉ là sự quan sát lựa chọn trong mơ,chỉ có trong thời cổ xưa khi đất đai mênh mông dân cư thưa thớt,người ta có thể lựa chọn cà hình sông thế núi để xây dưng căn nhà cư ngụ cho người sống và miệng rồng để táng nhà cho người chết.Còn giờ đây,tấc đất tấc vàng ao dầm san lấp,ruộng hoang nên nhà,thì việc lựa chọn một vùng đất thuận theo phong thuỷ cho một căn nhà không phải cứ muốn là được,mà phải chấp nhận theo hoàn cảnh,theo môi trường,và cố sao cho căn nhà được hưởng lợi nhiều nhất cát khí của môi trường tự nhiên ấy.Đất lành chim đậu.Không có vùng heo hút nào cư dân vùng ấy không quần tụ thành xóm,bản,thành thôn làng.Nơi quần tụ ấy chính là đất phong thuỷ nhất của vùng heo hút ấy.Nên việc được cư ngụ trên đất kinh đô,thành phố,thị xã,thị trấn,làng xóm đã là được hưởng cái phước của phong thuỷ chốn ấy.Vấn đề còn lại là sự đua tranh nhau dành những miếng đất cát tường hơn.Phong thuỷ hiện đại tham gia vào cuộc đua tranh ấy với những quan sát thông thoáng hơn và những giải pháp tích cực hơn,ví thể như con đường được coi như dòng sông,nhà cao tầng được coi như là núi,âm thanh,màu sắc,các vật sống,chuyển động,các vật phát sáng...được coi là giải pháp.Và việc lựa chọn những giải pháp nào cho thoả cái ý muốn Phúc Lộc Thọ là nội lực tự thân của người biết cầu thị,biết nhận sự tham góp ý kiến hay và đúng của phong thuỷ.

Một vài cách quan sát

Đã nói là quan sát,thì phải cố vận động trí tưởng ,bởi không có một địa mạo nào giống như mẫu vẽ.Mẫu vẽ chỉ mang ý nghĩa tham khảo.Và nên thuộc địa mạo quan sát trong trí tưởng để suy ngẫm giải đoán.

Thuộc mặt đất,đó là việc không thể không làm được nếu muốn.Nhưng quan sát dòng khí là điều khó khăn hơn,đòi hỏi chuyên cần,tỉ mỷ và kiến thức.Có thể quan sát dòng khí như quan sát dòng chảy con sông hay con đường.Dòng chảy nào cũng có thượng lưu và hạ lưu,mặt trước của căn nhà ở phía thượng lưu.

Sẽ nhận ra rằng: Quanh nhà ở có đường đi hay dòng sông hiền hoà bao bọc,liền lạc,không phân nhánh,cắt khúc,đó là đất tụ khí,tụ tài lộc.Lại bảo,trước cửa nhà có dòng sông hay đường đi bao quanh,nước chảy êm đềm,thật cát tường cho sinh tồn sinh lý.Lại bảo,dòng chảy thượng lưu chảy ngang qua mặt nhà (là con đường thì quan sát dòng chảy khi trời mưa),đất này vượng thuỷ khí,lợi việc giao tiếp. Và cũng dễ nhận ra rằng: Nếu dòng chảy từ hai bên nhà ở hợp lại phía trước cửa nhà,sau đó chảy đi,là đất tán khí.Lại thấy,dòng chảy đâm thẳng vào cửa chính,sau đó phân làm hai nhánh sang hai bên chảy đi,là khí xung sát,xấu hãm.Lại thấy,lưng hình cung của dòng chảy nằm ở phía trước nhà,như cánh cung ngược,cổ nhân cho rằng đất này gia đạo khó yên,hôn nhân trắc trở.Lại thấy,dòng chảy đi qua phía sau căn nhà nhô ra,ưỡn vào lưng nhà,gọi là đất lưỡi nhô,chủ về thị phi,tranh tụng.Dòng chảy đâm vào sau lưng nhà đến gần nhà chảy về hướng khác,gọi là đất nước xói,thuỷ khí sau lưng sự cố bất ngờ.Dòng chảy càng đẹp thì sát khí càng mạnh. Thác Cam Ly tuyệt đẹp, người ta có thể đến tham quan thưởng ngoạn và nghỉ lại đôi ba ngày. Nhưng nếu làm nhà ở bên thác (nếu có thể) cuộc sống cụng không thể cát vượng, nếu không muốn nói là có nguy cơ điên loạn, đau ốm, bệnh tật. Dòng chảy cong ngược đâm vào sau lưng nhà cũng gọi là đất hung. Hoặc trên dòng chảy hình thành một cung lượn thì gọi là đất Bạch Hổ quay đầu, loại địa hình này rất kiêng kỵ, mất láng giềng, luôn họa ách.

Tóm lại, dòng chảy ôm căn nhà cư ngụ căn bản là cát, dòng chảy tấn công hoặc xói tán khí của căn nhà cư ngụ là hung.

Nhận dạng công trình kiến trúc?

Nắm vững lý thuyết ngũ hành sinh khắc để nhận định.

Hình dạng kiến trúc có dạng hành kim: Hình dáng là cong tròn. Máu sắc là xám trắng. Công năng là an toàn, là nơi làm việc sinh ra và cất giữ tiền bạc. Vật liệu xây dựng là sắt thép.
Một số ví dụ: Cấu, gò, đường cong vòm nóc, nhà làm việc, đường xe lửa, dao kéo, tiền, nữ trang, cung kiếm... Hình dạng kiến trúc có dạng hành thuỷ: Hình dáng uốn lượn, lên xuống. Màu sắc từ trắng trong đến đen. Công năng là chuyển động, giao tiếp, ngôn ngữ.
Một số ví dụ: Phòng tắm, nhà bưu điện, nhà giặt ủi, rượu bia, tin học, điện toán, điện lực, viễn thông quảng cáo, giao thông, kính...

Hình dạng kiến trúc có dạng hành mộc: Hình dáng vuông cao. Màu sắc là xanh lá cây. Công năng là sinh, dưỡng, tự trọng. Vật liệu xây dựng là mộc
Một số ví dụ: Cột tròn, tháp, tháp canh, phòng ngủ, phòng trẻ nhỏ, phòng ăn, nhà dưỡng nhi, màu hoạ sĩ, đồ đạc, rau cỏ, nghề mộc, cư xá, cà phê, nhà thương, khách sạn, cây cỏ...

Hình dạng kiến trúc có dạng hành hoả: Hình dáng nhọn đầu, hình ngọn lửa. Màu sắc là đỏ tía. Công năng là thành tích.
Một số ví dụ: Tháp nhà thờ, mũi nhọn, nhà bếp,công nghệ hoá chất,động vật,màu đỏ,đồ da,trí thức...
Hình dạng kiến trúc có dạng hành thổ: Hình dáng vuông thấp. Màu sắc là hoàng thổ. Vật liệu xây dựng là gạch, cát, đá vôi, gốm...thuộc thổ. Công năng là sinh tồn, sinh lý.
Một số ví dụ: Dãy nhà chung cư, mái bằng,nhà thấp tầng, hình vuông, tường hầm, nhà để xe, nhà kho, nông nghiệp, đồ gốm, công chánh, nơi bằng phẳng, đất sét, gạch...

Hình thể mảnh đất xây dựng nhà ở nên như thế nào?

Các hình thể mảnh đất:

Hình thể mảnh đất chắc chắn còn nhiều hơn hình thể toán học. Nào vuông, nào chữ nhật, tròn, méo, nửa tròn, méo tròn, méo vuông, tam giác cân, tam giác vuông, ngũ giác, lục giác, bát giác, hình thang, hình bình hành, hình gà, hình cóc, hình rắn, hình chuột, hình hổ quay đầu, hình voi phục, hình lưỡi liềm, hình ngôi sao...Tóm lại là không thể kể hết.

Xu thế chung của phong thuỷ truyền thống chuộng hình tròn và vuông. Có thể tròn là Trời, vuông là Đất (quan niệm cổ) tượng hình trong đồng tiền chinh cổ tròn ngoài, vuông trong. Cũng có thể bởi vuông và tròn chứa đầy một cái bát quái` với tám điều mà người đời cho là thiết yếuvới cuộc sống của mình. Tám điều ấy là: Sự Nghiệp (1), Hôn Nhân (2), Gia Đình (3), Tiền Của (4), May Mắn (5), Con Cái (6), Trí Thức (7), Danh Tiếng (8), tám điều này xoay quanh trục Trung Tâm (5) chủ hai căn bản của con người là Sinh Tồn và Sinh Lý. Hình vuông và tròn đầy một bát quái, chứa đầy đủ tám điều kể trên, là vậy.

Vậy nên, mảnh đất hình dạng gì chăng nữa cũng nên xây dựng căn nhà trên một hình vuông hoặc chữ nhật, để được tiện ích, cát tường. Với mảnh đất rộng, thực hiện điều này không khó khăn. Nhưng với miếng đất quá hẹp hoặc không thể bố cục thành hình vuông hoặc hình chữ nhật, thì nên sử dụng các giải pháp nhập thế đưa miếng đất về hình vuông hoặc chữ nhật trong phạm vi có thể của nó. Nói thật dễ, nhưng dịch chuyển một miếng đất hình tam giác, hình méo tròn, hình đuôi chuột...về khuôn vuông hay chữ nhật là điều vô cùng khó. Khó không phải là bởi không thể làm được mà khó thuộc về suy nghĩ, tập quán và hoàn cảnh khiến chủ đầu tư không thể thực hiện. Trong các trường hợp nan giải này, xuất thế là giải pháp.